Kartal Dil ve Konuşma Terapisi

“Anlıyor ama konuşmuyor.” “Konuşuyor ama sadece ben anlıyorum.” “R’yi bir türlü söyleyemiyor.” “Heyecanlanınca takılıyor.” Bu cümlelerden birini kurduysanız, doğru sayfadasınız.

DKA Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nde dil ve konuşma terapisi, merkezimizin kurulduğu günden beri ana uzmanlık alanımız. Kurucumuz Mehmet Ongun 23 yıllık bir dil ve konuşma terapisti; Türkiye genelinde 100’ün üzerinde seminer verdi ve alanda kullanılan eğitim materyallerinin bir bölümünü kendisi hazırladı. Kartal Yakacık’taki merkezimizde çocuk ve yetişkin bireylerle çalışıyoruz.

Çocuğum yaşına göre geride mi? Dil gelişim basamakları

En sık sorulan soru bu. Aşağıdaki basamaklar bir tanı aracı değildir — çocuklar arasında doğal farklar vardır. Ancak bir basamak belirgin biçimde gecikiyorsa, beklemek yerine değerlendirme yaptırmak doğru olandır.

• 12 ay: Adına tepki verir, basit yönergeleri anlar, ilk anlamlı kelimesini söyler.
• 18 ay: Yaklaşık 20–50 kelime kullanır. İstediği şeyi göstererek ya da adlandırarak ister.
• 2 yaş: İki kelimeyi birleştirir (“su ver”, “anne gel”). Kelime dağarcığı hızla genişler.
• 3 yaş: Üç-dört kelimelik cümleler kurar. Konuşmasının yaklaşık dörtte üçü aile dışındaki kişilerce anlaşılır.
• 4 yaş: Geçmiş zamandan söz eder, hikâye anlatır, “neden” sorusu sorar. Konuşması artık neredeyse tamamen anlaşılır olmalıdır.
• 5–6 yaş: Sesleri doğru üretir, karmaşık cümleler kurar, okuma yazmaya hazır bir dil temeline sahiptir.

En sık yapılan hata beklemektir. “Erkek çocuklar geç konuşur”, “dedesi de geç konuşmuş”, “okula başlayınca açılır” — bunlar bazen doğru çıkar, ama doğru çıkmadığında kaybedilen zaman geri gelmez. Beynin dil için en esnek olduğu dönem ilk beş yıldır. Değerlendirme yaptırmanın zararı yoktur; ertelemenin olabilir. Ayrıntılı bilgi için 2–3 yaş dil gelişim basamakları yazımızı da okuyabilirsiniz.

Hangi alanlarda çalışıyoruz?

Gecikmiş dil ve konuşma

Yaşıtlarına göre daha az kelime kullanan, cümle kurmakta zorlanan ya da hiç konuşmayan çocuklar. Çalışmanın merkezinde kelime ezberletmek değil, iletişim kurma isteğini oluşturmak vardır. Çocuk bir şeyi istemeyi öğrenmeden konuşmayı öğrenmez.

Sesletim (artikülasyon) bozuklukları

R, S, Ş, Z, K, L gibi seslerin yaşına rağmen doğru üretilememesi. En sık başvurulan alan R sesidir. R sesi genellikle en geç yerleşen seslerdendir; ancak 6 yaşından sonra hâlâ yerleşmediyse kendiliğinden düzelmesini beklemek yerine çalışılması gerekir. Bu konuda ayrı bir yazımız var: R sesi terapisi.

Akıcılık bozuklukları (kekemelik)

Ses, hece ya da kelime tekrarları, takılmalar, konuşurken zorlanma. Kekemelikte müdahalenin zamanlaması kritiktir ve yaklaşım yaşa göre tamamen değişir. Okul öncesi dönemde çoğunlukla aile odaklı programlar, okul çağından sonra ise doğrudan akıcılık çalışmaları uygulanır.

Otizm ve gelişimsel gecikmelerde iletişim

Sözel dili henüz olmayan çocuklarda önce işlevsel iletişimi kurarız: göz teması, ortak dikkat, işaret etme, sıra alma. Gerektiğinde alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerinden yararlanırız. Amaç çocuğun kendini ifade edebilmesidir; bunun sözcüklerle olması şart değildir — ama sözcüklere giden yol buradan geçer.

Ses bozuklukları ve işitmeye bağlı konuşma sorunları

Kısık, çatallı ya da yorulan ses; işitme cihazı veya koklear implant sonrası konuşma gelişimi.

Yetişkin bireyler

İnme sonrası dil kayıpları, edinilmiş konuşma bozuklukları ve yetişkin akıcılık sorunlarında da çalışıyoruz. Dil ve konuşma terapisi yalnızca çocuklara özgü değildir.

Değerlendirme nasıl yapılıyor?

Çocuğunuzu görmeden program yazmayız. İlk görüşmede şunları yaparız:

1. Ayrıntılı öykü: Gebelik ve doğum süreci, ilk sesler ve kelimeler, işitme taraması sonucu, uyku ve beslenme, ekran süresi, evde konuşulan diller, okul durumu.
2. Standart testler: Alıcı ve ifade edici dil düzeyi ile sesletim becerileri, alanda kabul görmüş standart test araçlarıyla ölçülür. Böylece “iyi/kötü” yorumu yerine sayısal bir başlangıç noktası elde ederiz.
3. Doğal ortam gözlemi: Test ortamında konuşmayan bir çocuk oyunda konuşabilir. Serbest oyun içinde de gözlem yaparız.
4. Ailenin dinlenmesi: Çocuğu en iyi siz tanıyorsunuz. Endişenizin nereden başladığını anlamadan doğru hedefi koyamayız.

Değerlendirme sonunda size yazılı ve anlaşılır bir özet veririz: çocuğunuz hangi alanda, ne kadar geride, önce neye çalışacağız ve ilk sekiz haftada neyi ölçeceğiz.

Evde ne yapmalı, ne yapmamalı?

Haftada iki saat terapi, haftanın 166 saatini değiştiremez. Asıl ilerleme evde olur. Yıllardır ailelere söylediğimiz birkaç şey:

Yapın:

• Onun seviyesinden bir basamak yukarısıyla konuşun. Tek kelime kullanıyorsa siz iki kelimeyle cevap verin.
• Bekleyin. Bir soru sorduktan sonra en az beş saniye sessiz kalın. Çoğu çocuk cevap vermeye fırsat bulamadığı için susar.
• İstemesi için ona alan bırakın. Her şeyi o istemeden önünde hazır bulan çocuğun konuşmaya ihtiyacı kalmaz.
• Günde 15 dakika, ekransız, sadece ona ait bir oyun zamanı ayırın.

Yapmayın:

• “Söyle bakalım, de bakalım” diye tekrar ettirmeyin. Baskı, konuşmayı azaltır.
• Cümlesini onun yerine tamamlamayın.
• Yanlış söylediğinde düzeltmeyin; doğrusunu siz doğal biçimde söyleyerek model olun. (“Ayı kaştı.” → “Evet, ayı kaçtı.”)
• Başkalarının yanında konuşması için zorlamayın.
• Pasif ekran süresini artırmayın. Ekran kelime öğretir ama iletişim öğretmez.

Ne kadar sürer?

Size kesin bir süre söyleyen kurumdan uzak durun. Süreyi belirleyen dört şey vardır: başlama yaşı, tanı, başlangıçtaki düzey ve evdeki tekrarın sürekliliği. Sadece sesletim çalışılan bir çocuk birkaç ayda hedefe ulaşabilirken, gelişimsel bir tabloda süreç yıllara yayılabilir.

Bizim sözümüz şu: sekiz haftada bir ölçülebilir hedef koyarız ve bu hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını sizinle açıkça konuşuruz. İlerleme yoksa programı değiştiririz; süreci uzatmayı değil, yaklaşımı sorgulamayı tercih ederiz.

Ücretsiz mi?

Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu raporunuzda dil ve konuşma güçlüğü destek eğitim modülü yazıyorsa, eğitim devlet tarafından karşılanır ve sizden ücret alınmaz. Raporunuz yoksa nasıl alacağınızı adım adım anlattığımız Kartal Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi sayfamıza bakabilir ya da doğrudan bizi arayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuğum iki dilli büyüyor, bu yüzden mi geç konuşuyor?

Hayır. İki dillilik dil gecikmesine yol açmaz. İki dilli bir çocuk geride kalıyorsa nedeni iki dillilik değildir ve değerlendirilmesi gerekir. Evde kullandığınız dili değiştirmenizi önermiyoruz.

Dil bağı konuşmayı engeller mi?

Çoğu durumda hayır. Dil bağı beslenmeyi etkileyebilir, ancak konuşma gecikmesinin nedeni olarak sıkça ve yanlışlıkla gösterilir. Kesmeye karar vermeden önce mutlaka bir dil ve konuşma terapistine değerlendirtin.

Kaç yaşından itibaren terapiye başlanabilir?

İletişim çalışması için yaş sınırı yoktur; 18 aylık bir bebekle de aile odaklı çalışılabilir. Beklemek için hiçbir neden yok.

Seanslara ben de girebilir miyim?

Programa göre değişir, ancak yönetmelik gereği her seansın son 10 dakikası ailenin bilgilendirilmesine ayrılmıştır. O hafta ne çalışıldığını ve evde neyi tekrar edeceğinizi her seferinde öğrenirsiniz.

Kartal dışından gelebilir miyiz?

Elbette. Yakacık, Soğanlık, Cevizli, Maltepe, Pendik, Kaynarca, Samandıra, Sancaktepe ve Sultanbeyli’den düzenli olarak ailelerimiz geliyor. Merkez seçme hakkı tamamen ailenindir.

İlk adım bir telefon görüşmesi

Çocuğunuzun konuşmasıyla ilgili içinizde bir soru işareti varsa, onu bir yıl daha taşımayın. Değerlendirme sonucunda “her şey yolunda” da çıkabilir — bunu söylemekten çekinmeyiz ve bu da sizin için değerli bir bilgidir.

Formu doldurun, aynı gün içinde biz sizi arayalım.