Kartal Otizm Eğitim Merkezi ve Erken Müdahale

Elinizde yeni bir tanı olabilir. Ya da henüz tanı yok; sadece içinizi kemiren bir soru var: “Adını söylediğimde neden bakmıyor?”

Hangi noktada olursanız olun, size söyleyebileceğimiz en önemli şey şudur: eğitime başlamak için tanının kesinleşmesini beklemeyin. Otizmde sonucu belirleyen tek en güçlü etken, müdahalenin ne kadar erken başladığıdır. Tanı süreci aylar alabilir; o aylar çocuğunuzun en değerli aylarıdır.

DKA Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, Kartal Yakacık’ta otizm spektrum bozukluğu ve gelişimsel gecikmeler alanında bireysel eğitim programları yürütür. Dil ve konuşma terapisti, ergoterapist, özel eğitim öğretmeni ve psikologdan oluşan ekibimizle çalışıyoruz.

Erken belirtiler: hangi işaretler değerlendirme gerektirir?

Aşağıdakiler tanı listesi değildir. Hiçbiri tek başına otizm anlamına gelmez. Ancak birkaçı bir arada görülüyorsa, “bekleyip görelim” yerine değerlendirme yaptırmak doğru olandır.

12 ay civarı: Adına tutarlı biçimde tepki vermemesi, istediği şeyi işaret etmemesi, sizinle bakış alışverişi kurmaması, “bay bay” gibi jestleri taklit etmemesi, agulama ve ses çıkarmanın azlığı.

18 ay civarı: Tek kelime kullanmaması, ilgisini çeken bir şeyi size göstermek için işaret etmemesi (bu, en güçlü erken göstergelerden biridir), hayali oyunun hiç başlamamış olması.

2 yaş ve sonrası: İki kelimeyi birleştirmemesi, akranlarıyla ilgilenmemesi, oyuncakları oynamak yerine sıralaması ya da parçasıyla ilgilenmesi, rutin değişikliklerine aşırı tepki vermesi, belirli sesler ve dokulardan aşırı rahatsız olması, elinizi araç gibi kullanması.

Her yaşta acil değerlendirme gerektiren durum: kazanılmış bir becerinin — özellikle kelimelerin ya da göz temasının — kaybedilmesi.

Erken müdahale neden bu kadar önemli?

Beyin, ilk yıllarda hayatın geri kalanında bir daha ulaşamayacağı bir esneklik düzeyindedir. İletişim, taklit ve ortak dikkat becerilerinin temeli bu dönemde atılır. Bu dönemde yapılan yapılandırılmış çalışma, sonraki on yılın gidişatını değiştirir.

Ailelerin en sık duyduğu cümle “biraz daha bekleyelim”dir. Şunu net söylüyoruz: beklemenin hiçbir kazancı yoktur. Değerlendirme sonucunda gelişimin tipik seyrettiği ortaya çıkarsa, kaybınız bir randevu olur. Tersi durumda kazandığınız, telafisi olmayan bir zamandır.

Programımız neyi hedefler?

Otizmde tek bir yöntem her çocuğa uymaz. Bir çocuğa iyi gelen, diğerinde işe yaramayabilir. Bu yüzden biz yöntemi çocuğa değil, çocuğa göre yöntemi seçiyoruz. Çalışma alanlarımız:

İletişim

Önce sözel dil değil, iletişim kurma niyeti hedeflenir: göz teması, ortak dikkat, işaret etme, sıra alma, taklit. Sözel dili henüz olmayan çocuklarda alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerinden yararlanırız. Amaç çocuğun kendini ifade edebilmesidir — bunun sözcüklerle olması zorunlu değildir, ama sözcüklere giden yol buradan geçer. Ayrıntı için dil ve konuşma terapisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Oyun becerileri

Oyun, çocuğun işidir. Nesneyi amacına uygun kullanmaktan başlayıp, sembolik oyuna ve akranla oynamaya ilerleriz. Bir Oyunun İçinde Otizm yazımızda bu yaklaşımı ayrıntılı anlattık.

Davranış

Zorlayıcı davranışları bastırmaya değil, anlamaya çalışırız. Her davranışın bir işlevi vardır: kaçmak, dikkat çekmek, bir şey elde etmek ya da duyusal ihtiyacı karşılamak. İşlevi bulunmadan yapılan her müdahale geçicidir. Davranışın yerine, aynı işlevi gören kabul edilebilir bir alternatif koyarız.

Duyusal düzenlenme

Otizmle birlikte duyusal farklılıklar çok sık görülür. Kendini düzenleyemeyen bir çocuk öğrenemez. Bu nedenle duyu bütünleme ve ergoterapi çalışmalarımızı programa entegre ediyoruz.

Öz bakım ve bağımsızlık

Beslenme, tuvalet, giyinme, uyku düzeni. Bunlar “sonra” gelen konular değildir; ailenin günlük hayatını en çok zorlayan ve en hızlı sonuç alınabilen alanlardır.

Okula hazırlık ve kaynaştırma desteği

Sınıfta oturabilme, yönerge takibi, sıra bekleme, geçişleri yönetme. İzninizle okuluyla iletişim kurar, öğretmenine somut öneriler sunarız.

Aile, programın merkezindedir

Bir çocuk haftada birkaç saat bizimle, geri kalan yüz altmış küsur saat sizinledir. Hiçbir merkez, evde sürdürülmeyen bir programla sonuç alamaz.

Bu yüzden her seansın son 10 dakikası — mevzuat gereği ve bizim için ayrıca önemli olduğu için — sizinle konuşmaya ayrılır. O hafta neye çalıştığımızı, evde hangi anlarda nasıl davranacağınızı ve neyi henüz beklemememiz gerektiğini konuşuruz.

Bir şeyi daha söylemek isteriz: bu süreç ailelerin de yorulduğu bir süreçtir. Suçluluk, tükenmişlik ve kardeşler arasındaki denge gibi konular sıkça konuşulmayan ama gerçek konulardır. Aile eğitim programımızda bunlara da yer veriyoruz.

Süreç nasıl işliyor?

1. Tanışma ve değerlendirme. Çocuğunuzun iletişim, oyun, bilişsel, motor ve duyusal profilini çıkarırız. Sizi uzun uzun dinleriz.
2. Hedeflerin belirlenmesi. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı, ölçülebilir ve sizin de önemsediğiniz hedeflerle yazılır. Hedefleri birlikte okuruz.
3. Uygulama. Bireysel seanslar başlar; gerektiğinde grup çalışmasıyla desteklenir.
4. Ölçme ve revizyon. İlerleme kaydedilir ve düzenli aralıklarla sizinle gözden geçirilir. Sonuç yoksa süreyi uzatmaz, yöntemi değiştiririz.
5. Resmî süreç. Ücretsiz destek eğitimi için hastane raporu ve RAM değerlendirmesi gerekir; bu yolda size adım adım rehberlik ediyoruz.

Sık sorulan sorular

Tanı almadan eğitime başlayabilir miyiz?

Evet ve çoğu zaman başlamalısınız. Resmî rapor, eğitimin devlet tarafından karşılanması için gereklidir; çocuğunuzun desteğe ihtiyacı olması için değil.

Ücretsiz mi?

Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu raporunuzda ilgili destek eğitim modülü yer alıyorsa eğitim devlet tarafından karşılanır. Rapor sürecinin tamamını bu sayfada anlattık.

Çocuğum konuşmaya başlayacak mı?

Kimse bunu dürüstçe garanti edemez ve size garanti veren kurumdan uzak durmanızı öneririz. Söyleyebileceğimiz şudur: iletişim kurabilmek, konuşmaktan daha geniş bir hedeftir ve neredeyse her çocukta geliştirilebilir. Erken başlamak, sözel dilin gelişme olasılığını da belirgin biçimde artırır.

Özel diyet, takviye ya da alternatif yöntemler hakkında ne düşünüyorsunuz?

Bu konuları ancak hekiminizle konuşmanızı öneririz. İnternette dolaşan “mucize” yöntemler konusunda temkinli olun; ailelerin umudu üzerinden çalışan çok sayıda girişim var. Bizim yaptığımız iş eğitimdir ve sonucunu ölçerek ilerleriz.

Kaynaştırma mı, özel eğitim sınıfı mı?

Buna çocuğun profili, okulun koşulları ve ailenin tercihi birlikte karar verir. Sizinle bu kararı konuşur, okulunuzla görüşmenizde yanınızda oluruz.

Hangi ilçelerden geliyorsunuz?

Kartal, Yakacık, Soğanlık, Cevizli, Maltepe, Pendik, Kaynarca, Samandıra, Sancaktepe ve Sultanbeyli. Merkez seçme hakkı tamamen ailenindir.

Bir sonraki adım

İçinizde bir soru işareti varsa, onu bir yıl daha taşımayın. Bir telefon görüşmesi size hiçbir şeye mal olmaz; erken başlanan bir eğitimse çocuğunuzun önündeki bütün yılları değiştirir.

Formu doldurun, aynı gün içinde biz sizi arayalım.